Eigenaarschap creëren is succesfactor bij aanpak krachtwijken

Project Bewonersparticipatie Den Haag Zuid-West

‘Wie heb ik aan de lijn? Iemand van de gemeente? Ja, zo’n kaartje heb ik inderdaad ingevuld ... ik dacht: daar hoor ik niets meer van. Wat leuk!’ Zomaar een reactie van een inwoner uit Den Haag. De bewoner deed mee aan een actie waarbij Hagenaars ideeën konden aandragen ter verbetering van hun wijk. Pentascope en Van Vieren startten in 2009 samen met het krachtwijkteam het project Bewonersparticipatie in Den Haag Zuid-West. Met veel succes. Het geheim: eigenaarschap en het vinden van sleutelfiguren.

Bewonersparticipatie is mooi, maar leverde in Den Haag niet altijd iets op. Natuurlijk vroeg de gemeente bewoners input te leveren tijdens bewonersavonden, of kwamen bewoners spontaan met ideeën. Maar de bal lag altijd bij de gemeente. Wij wilden het anders aanpakken. In 2009 kwamen wij terecht in het krachtwijkenteam Zuid-West. Samen met het krachtwijkteam kregen wij van de programmadirectie de opdracht om op vernieuwende wijze bewonersparticipatie van de grond te krijgen. Den Haag Zuid-West is een van de veertig wijken die door het ministerie van Wonen, Wijken en Integratie voor de ‘krachtwijkenaanpak’ is geselecteerd.

Zelf beslissen, zelf uitvoeren

Het was ons direct duidelijk dat we het anders gingen doen dan gebruikelijk. Wij wilden sociale participatie bevorderen. Hierbij nemen de bewoners zelf het initiatief - in tegenstelling tot politieke participatie, waarbij de gemeente initiatiefnemer is. Dit betekent dat wij bewoners uitdaagden om zelf met voorstellen voor verbetering van hun straat, blok of wijk te komen;zelf gezamenlijk te beslissen welke voorstellen daadwerkelijk bijdragen aan verbetering van hun buurt en dus uitgevoerd moeten worden;zelf de gekozen voorstellen te gaan uitvoeren.

27 uitgevoerde projecten

Op basis van deze uitgangspunten startte in het voorjaar van 2009 ons project Bewonersparticipatie. Dit bestond uit vier fasen:

Wervingsfase: in deze fase konden bewoners een idee aanleveren met een inschrijfformulier. We stimuleerden deelname door advertenties te plaatsen en posters op te hangen in de wijk. Maar de basisstrategie was het persoonlijk benaderen van sleutelfiguren. Zij kregen een stapel inschrijfformulieren mee om uit te delen aan mensen die zij kenden. Ook zochten we contact met mensen die een idee inbrachten. Bewoners waardeerden dit enorm. Kwamen we op bezoek, dan stonden de koffie en koekjes klaar en werd soms de hele familie opgetrommeld. Tijdens ons bezoek of aan de telefoon bespraken we het idee van de bewoner en keken naar de haalbaarheid ervan.

Het resultaat van deze fase: 170 ingezonden ideeën. Hiervan voldeden 62 ideeën aan de spelregels. En dat terwijl ambtenaren en corporatiemedewerkers van te voren aangaven dat we blij mochten zijn met enkele tientallen reacties op een wijk van 60.000 inwoners.

Campagneperiode: We organiseerden een ‘stemavond’. Bewoners mochten op deze avond op een van de 62 ingediende ideeën stemmen. De idee-indieners kregen de tijd en het materiaal om campagne voor hun idee te voeren. Dit prikkelde het eigenaarschap. Met flyers en posters enthousiasmeerden de idee-indieners andere bewoners voor hun idee en maakten ze reclame voor de stemavond. Stemavond: op de stemavond konden de ‘idee-indieners’ hun idee presenteren vanachter een marktkraam. Maar liefst 500 wijkbewoners kwamen langs - het was feest in de buurt! Ook voor deze avond voorspelden ambtenaren een opkomst van enkele tientallen. Uiteindelijk werden er 27 winnaars door de wethouder in het zonnetje gezet.Uitvoering: Binnen een week na de stemavond werd met alle winnaars contact opgenomen om de uitvoering te starten. Zij kregen hierbij hulp van het projectteam - bijvoorbeeld bij het schrijven van een plan van aanpak. Maar de bewoners voerden hun idee zelf uit. Inmiddels zijn de eerste champagneglazen geklonken.

Eigenaarschap en sleutelfiguren

De gemeente en andere betrokken organisaties zijn zeer tevreden over het project. Het succes is te verklaren door twee cruciale zaken: eigenaarschap en het vinden van sleutelfiguren

Eigenaarschap
Door het voorstellen, beslissen en uitvoeren bij de bewoners te laten, beschouwden zij het als hún idee. Hierdoor ontstond  eigenaarschap. De gedachte van empowerment, zelf invloed uit kunnen oefenen, probeerden we zoveel mogelijk tot in detail door te voeren. Bijvoorbeeld door het zelf aandragen van ideeën, invloed hebben op de uitslag, het presenteren van je eigen idee op de stemavond en het zelf kunnen uitvoeren van het idee.

Vinden van sleutelfiguren
De winnende projecten kwamen van ‘idee-indieners’ die veel andere mensen kennen. Deze ideeën worden gedragen door veel mensen. Er is dus sprake van sleutelfiguren die representatief zijn voor een bepaalde groep. Een sleutelfiguur zijn hangt niet vast aan rangen en standen, etniciteit of geslacht. Het kan de buurtmoeder zijn, de voorzitter van de moskee of het ‘rotjochie’ van toen. Het benaderen van sleutelfiguren zorgde voor een hoge opkomst van stemmende bewoners. Zelf hadden we immers geen campagne gevoerd voor deze stemavond.  Representanten van ‘officiële’ bewonersorganisaties wonnen echter weinig projecten. Ze leken niet representatief te zijn. Dat verraste ons niet: deze organisaties zijn in de loop van de jaren sterk geïnstitutionaliseerd en vergrijsd.

Meer dan een potje geld

Het project was een succes, maar is geen project op zichzelf. We zijn nu gevraagd om te adviseren hoe dit succes geborgd kan worden. Daarin willen we laten zien dat er voor een aanpak waarbij bewoners betrokken worden meer nodig is dan een potje geld voor een ideeënbus. Het gaat ook om gedrag - om een gelijkwaardige benadering van bewoners, vanuit je eigen drijfveren bewoners echt willen betrekken bij het verbeteren van de wijk.

Ook in 2010 startte er een ideeënronde. Dit keer met nog meer ideeën dan vorig jaar. Op de stemavond kwamen maar liefst 1000 wijkbewoners! Het lijkt erop dat er een sneeuwbaleffect is ontstaan en dat bewoners weer wat vertrouwen in hun gemeente hebben gekregen. Uitgevoerde projecten van vorig jaar zijn het bewijs voor bewoners dat er écht naar hen geluisterd wordt.

Door: Harold Marsman – Pentascope & Maroes Albers – Van Vieren